History, significance, Varanasi celebrations, and why Maharashtra celebrates on a different day.
इतिहास, महत्त्व, वाराणसीचा उत्सव, आणि महाराष्ट्रात वेगळ्या दिवशी का साजरी होते.
Diwali is over, but the festival of lights is not finished yet. About fifteen days after Diwali comes a night when the gods themselves are believed to descend to Earth — Dev Deepawali. This guide explains the exact 2026 date, the Shiva legend behind it, the grand spectacle in Varanasi, and the unique Maharashtrian tradition that falls on a different day.
दिवाळी संपली, पण दिव्यांचा उत्सव संपलेला नाही. दिवाळीनंतर जेमतेम पंधरा दिवसांनी एक असा दिवस येतो जेव्हा देव स्वतः पृथ्वीवर येतात असे मानले जाते — देव दीपावली. या मार्गदर्शकात २०२६ ची नक्की तारीख, शिव-त्रिपुरासुर कथा, वाराणसीचा भव्य उत्सव आणि महाराष्ट्रातील वेगळी परंपरा सविस्तर समजून घेऊ.
In 2026, Dev Deepawali falls on Tuesday, 24 November, on Kartik Purnima. The Purnima tithi begins at 11:42 PM on 23 November and ends at 8:23 PM on 24 November.
The main lamp-lighting ritual takes place during Pradosh Kaal, between 5:08 PM and 7:47 PM. The Labh Choghadiya muhurat for rituals runs from 7:05 PM to 8:24 PM.
Sunrise in Varanasi on 24 November is around 6:21 AM, and sunset is around 5:07 PM. Devotees typically take the Kartik snan (holy dip) at dawn and light lamps after sunset.
२०२६ मध्ये देव दीपावली २४ नोव्हेंबर, मंगळवारी येते. पौर्णिमा तिथी २३ नोव्हेंबर रात्री ११:४२ वाजता सुरू होते आणि २४ नोव्हेंबर रात्री ८:२३ वाजता संपते.
दिवे लावण्याची मुख्य विधी संध्याकाळी ५:०८ ते ७:४७ या प्रदोष काळात केली जाते. लाभ चौघडिया मुहूर्त संध्याकाळी ७:०५ ते ८:२४.
वाराणसीत २४ नोव्हेंबरला सूर्योदय सुमारे सकाळी ६:२१ आणि सूर्यास्त सुमारे ५:०७. भाविक पहाटे कार्तिक स्नान करतात आणि सूर्यास्तानंतर दिवे लावतात.
Dev Deepawali is deeply connected to Lord Shiva. According to Puranic tradition, the demon Tripurasura had three floating cities (Tripura) and a boon that he could only be killed when all three aligned — an event that occurred only once in many years. On Kartik Purnima, Lord Shiva destroyed Tripurasura and his cities with a single arrow, earning the names Tripurari and Tripurantaka
The gods celebrated this victory by lighting lamps on Earth — hence "Diwali of the Gods". Another belief holds that on this night, the gods descend to Kashi (Varanasi) to bathe in the Ganga and celebrate
This is also why the day is called Tripuri Purnima or Tripurari Purnima in some traditions .
देव दीपावलीचा मूळ संबंध भगवान शिवांशी आहे. पुराणानुसार त्रिपुरासुर नावाचा राक्षस होता, ज्याला तीन तैरत्या नगरांचा (त्रिपुर) आशीर्वाद होता आणि तो फक्त तेव्हाच मारला जाऊ शकतो जेव्हा तिन्ही नगरे एका रेषेत येतील — असे अत्यंत दुर्मिळ वेळीच घडत असे. कार्तिक पौर्णिमेला भगवान शिवांनी एका बाणाने त्रिपुरासुराचा वध केला आणि त्रिपुरारी व त्रिपुरांतक ही नावे मिळवली
या विजयाचा आनंद साजरा करण्यासाठी देवांनी पृथ्वीवर दिवे लावले — म्हणून "देवांची दिवाळी". दुसरी श्रद्धा अशी आहे की या रात्री देव स्वतः काशीला येतात, गंगेत स्नान करतात आणि उत्सव साजरा करतात
म्हणूनच या दिवसाला काही परंपरांमध्ये त्रिपुरी पौर्णिमा किंवा त्रिपुरारी पौर्णिमा असेही म्हणतात .
Dev Deepawali is observed on Kartik Purnima, the full moon of the Hindu month of Kartik. This month is considered highly sacred. Kartik Snan (a holy dip in the Ganga) and Deep Daan (offering lamps) are especially meritorious during this period .
Dev Deepawali marks the culmination of the entire Kartik month. Devotees fast, take holy baths, offer lamps to the river, and give charity on this day .
In Varanasi, the day begins with Kartik snan at sunrise, followed by temple visits and charity. The evening is reserved for lamp-lighting and Ganga Aarti
देव दीपावली कार्तिक पौर्णिमेला साजरी होते. कार्तिक महिना अत्यंत पवित्र मानला जातो. कार्तिक स्नान आणि दीपदान यांना या काळात विशेष महत्त्व आहे .
देव दीपावली हा संपूर्ण कार्तिक महिन्याचा समारोप मानला जातो. भाविक उपवास करतात, पवित्र स्नान करतात, नदीला दिवे अर्पण करतात आणि दान करतात .
वाराणसीत दिवसाची सुरुवात सूर्योदयी कार्तिक स्नानाने होते, त्यानंतर मंदिर दर्शन आणि दान. संध्याकाळ दिवे लावण्यासाठी आणि गंगा आरतीसाठी राखीव असते
Varanasi's ghats are illuminated with lakhs of lamps on this night. For 2026, preparations include over 11 lakh earthen lamps across the ghats, riverbanks, and more than 100 ponds in the city. Some reports mention plans for up to 21 lakh lamps at 88 permanent ghats .
The Uttar Pradesh government has expanded the celebration beyond the ghats to Sarnath, Markandey Mahadev Temple, Shooltankeshwar Temple, and rural areas. Diyas made by women's self-help groups are being used .
वाराणसीचे घाट या रात्री लाखो दिव्यांनी उजळून निघतात. २०२६ साठी घाट, नदीकाठ आणि शहरातील १०० हून अधिक तलावांवर ११ लाखांहून अधिक पणत्या लावण्याची तयारी आहे. काही अहवालांनुसार ८८ पक्क्या घाटांवर २१ लाखांपर्यंत पणत्या लावण्याची योजना आहे .
उत्तर प्रदेश सरकारने उत्सव घाटांच्या पलीकडे सारनाथ, मार्कंडेय महादेव मंदिर, शूलटंकेश्वर मंदिर आणि ग्रामीण भागातही नेला आहे. महिला बचत गटांनी बनवलेल्या पणत्या वापरल्या जात आहेत .


In Maharashtra, Dev Deepawali is NOT celebrated on Kartik Purnima. It is observed on Margashirsha Shuddha Pratipada The reason is the difference between the two Panchang systems — North India starts the new month after the full moon; Maharashtra starts after the new moon .
In the Konkan region, this day is called "Dev Naivedya" (offering to the gods). Idols of family deities (Kuldaivat), village deities (Gramdaivat), and local guardian spirits are bathed with Panchamrit and offered a special Naivedya.
This is a vital part of Maharashtra's cultural heritage. The day also marks the beginning of Khandoba Navratri (Margashirsha Pratipada to Shashthi), especially in the Konkan and Desh regions.
महाराष्ट्रात देव दीपावली कार्तिक पौर्णिमेला नाही. ती मार्गशीर्ष शुद्ध प्रतिपदेला साजरी होते याचे कारण पंचांगातील फरक — उत्तर भारतात पौर्णिमेनंतर नवीन महिना सुरू होतो, महाराष्ट्रात अमावस्येनंतर
कोकणात या दिवसाला "देवांचा नैवेद्य" असे म्हणतात. कुलदैवत, ग्रामदैवत आणि स्थानिक देवता यांना पंचामृताने स्नान घातले जाते आणि विशेष नैवेद्य अर्पण केला जातो
हा महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. या दिवसापासून खंडोबाची नवरात्र (मार्गशीर्ष प्रतिपदा ते षष्ठी) सुरू होते, विशेषतः कोकण आणि देश भागात


| Aspect | Diwali | Dev Deepawali |
|---|---|---|
| Tithi | Kartik Amavasya (new moon) | Kartik Purnima (full moon) |
| Legend | Rama's return; Lakshmi Puja | Shiva's victory over Tripurasura |
| Nature | Domestic, family | Public, riverfront spectacle |
| Main location | Across India | Primarily Varanasi |
| Lamps | Homes | Ghats and river |
| Who celebrates | Humans | The gods (believed to descend) |
| Maharashtra date | Kartik Amavasya | Margashirsha Shuddha Pratipada |
Both festivals use lights, but the emphasis is different: Diwali marks Rama's homecoming and the triumph of dharma, while Dev Deepawali marks Shiva's restoration of cosmic order and the gods' own celebration .
| बाब | दिवाळी | देव दीपावली |
|---|---|---|
| तिथी | कार्तिक अमावस्या | कार्तिक पौर्णिमा |
| कथा | रामाचे आगमन; लक्ष्मीपूजन | शिवांचा त्रिपुरासुरावर विजय |
| स्वरूप | घरगुती, कौटुंबिक | सार्वजनिक, नदीकाठचा उत्सव |
| मुख्य स्थळ | संपूर्ण भारत | प्रामुख्याने वाराणसी |
| दिवे | घरात | घाटांवर, नदीत |
| कोण साजरा करतो | मानव | देव (ते खाली येतात अशी श्रद्धा) |
| महाराष्ट्रातील तारीख | कार्तिक अमावस्या | मार्गशीर्ष शुद्ध प्रतिपदा |
दोन्ही सणांत दिवे वापरले जातात, पण भर दिला जातो वेगळ्या गोष्टीवर: दिवाळी रामाचे आगमन आणि धर्माचा विजय दर्शवते, तर देव दीपावली शिवांचा ब्रह्मांडीय सुव्यवस्था पुनर्स्थापित करणे आणि देवांचा स्वतःचा उत्सव दर्शवते .


Dev Deepawali 2026 falls on Tuesday, 24 November, on Kartik Purnima. The Purnima tithi runs from 11:42 PM on 23 November to 8:23 PM on 24 November.
देव दीपावली २०२६ २४ नोव्हेंबर, मंगळवारी कार्तिक पौर्णिमेला आहे. पौर्णिमा तिथी २३ नोव्हेंबर रात्री ११:४२ ते २४ नोव्हेंबर रात्री ८:२३.
No. Diwali is on Kartik Amavasya (new moon), while Dev Deepawali is on Kartik Purnima (full moon), about 15 days later. Diwali marks Rama's return; Dev Deepawali marks Shiva's victory over Tripurasura .
नाही. दिवाळी कार्तिक अमावस्येला, तर देव दीपावली कार्तिक पौर्णिमेला — सुमारे १५ दिवसांनी. दिवाळी रामाचे आगमन; देव दीपावली शिवांचा त्रिपुरासुरावर विजय .
Maharashtra follows a different Panchang system. Dev Deepawali here falls on Margashirsha Shuddha Pratipada, not Kartik Purnima. In Konkan, it is called "Dev Naivedya".
महाराष्ट्रात वेगळी पंचांग पद्धत आहे. येथे देव दीपावली मार्गशीर्ष शुद्ध प्रतिपदेला येते, कार्तिक पौर्णिमेला नाही. कोकणात याला "देवांचा नैवेद्य" म्हणतात.
Dashashwamedh Ghat for the main Ganga Aarti; Assi Ghat for a lively atmosphere; Chet Singh Ghat for the laser show. Special aartis are held at 8 ghats including Namo, Panchganga, and Sheetla Ghats.
मुख्य गंगा आरतीसाठी दशाश्वमेध घाट; जिवंत वातावरणासाठी अस्सी घाट; लेझर शोसाठी चेतसिंग घाट. नमो, पंचगंगा आणि शीतला घाटांसह ८ घाटांवर विशेष आरती.
Over 11 lakh earthen lamps are planned across ghats, riverbanks, and 100+ ponds. Some reports mention up to 21 lakh lamps at 88 permanent ghats.
घाट, नदीकाठ आणि १००+ तलावांवर ११ लाखांहून अधिक पणत्या. काही अहवालांनुसार ८८ पक्क्या घाटांवर २१ लाखांपर्यंत
The drone show is scheduled from 8:00 PM to 8:15 PM, featuring 2,100 drones depicting Shiva Tandava. The laser show runs from 7:20 PM to 7:45 PM, and green fireworks from 8:30 PM to 8:40 PM .
ड्रोन शो रात्री ८:०० ते ८:१५, २,१०० ड्रोनद्वारे शिव तांडव. लेझर शो ७:२० ते ७:४५, ग्रीन आतिशबाजी ८:३० ते ८:४० .
Authorities have introduced a floating lane system, mandatory life jackets, breath analyser checks for boat operators, and NDRF/SDRF deployment. Avoid overloaded boats and follow official instructions.
प्रशासनाने फ्लोटिंग लेन सिस्टम, अनिवार्य लाइफ जॅकेट, बोटचालकांसाठी श्वास विश्लेषक तपासणी आणि NDRF/SDRF तैनाती केली आहे. जास्त भरलेल्या बोटी टाळा आणि अधिकृत सूचनांचे पालन करा