श्रावण मास २०२६: संपूर्ण माहिती Shravan Maas 2026 – Complete Guide

श्रावण हा हिंदू चंद्र दिनदर्शिकेतील पाचवा महिना आहे. हा महिना पावसाळ्याशी निगडित असून निसर्गाच्या हिरवाईने परिपूर्ण असतो. धार्मिक मान्यतेनुसार हा महिना भगवान शिवांना अत्यंत प्रिय आहे. या महिन्यात शिवपूजा, उपवास, दान आणि धार्मिक कृतींना विशेष महत्त्व आहे. Shravan is the fifth month of the Hindu lunar calendar. It coincides with the monsoon season and is marked by lush greenery. According to religious belief, this month is very dear to Lord Shiva. Shiva worship, fasting, charity, and spiritual practices are particularly significant during this time.

उत्तर भारतात (पूर्णिमांत पंचांग) श्रावण ३० जुलै ते २८ ऑगस्ट २०२६ या काळात असतो. महाराष्ट्र, गुजरात आणि दक्षिण भारतात अमांत पंचांगानुसार १३ ऑगस्ट ते ११ सप्टेंबर हा काळ श्रावण मानला जातो. In North India (Purnimanta calendar), Shravan runs from 30 July to 28 August 2026. In Maharashtra, Gujarat, and South India, the Amanta calendar places Shravan from 13 August to 11 September.

धार्मिक मान्यतेनुसार श्रावणातील प्रत्येक सोमवार भगवान शिवासाठी अत्यंत पवित्र असतो. या दिवशी उपवास, अभिषेक, बिल्वपत्र अर्पण, मंत्रजप आणि मंदिरदर्शन केले जाते. According to religious belief, every Monday in Shravan is highly sacred for Lord Shiva. Devotees observe fasts, perform abhishek, offer bilva leaves, chant mantras, and visit temples.

📌 २०२६ मधील श्रावण सोमवार (महाराष्ट्र) 📌 Shravan Somvar 2026 (Maharashtra)

• १७ ऑगस्ट २०२६ (पहिला सोमवार) 17 August 2026 (1st Monday)
• २४ ऑगस्ट २०२६ (दुसरा सोमवार) 24 August 2026 (2nd Monday)
• ३१ ऑगस्ट २०२६ (तिसरा सोमवार) 31 August 2026 (3rd Monday)
• ७ सप्टेंबर २०२६ (चौथा सोमवार) 7 September 2026 (4th Monday)

🙏 श्रावण सोमवार पूजा मार्गदर्शन🙏 Shravan Somvar Puja Guide

श्रावणात भक्ती, सत्कर्म आणि आत्मशुद्धीला प्राधान्य दिले जाते. खालील कृती सामान्यतः केल्या जातात: During Shravan, devotion, good deeds, and self-purification are emphasised. The following practices are commonly observed:

• शिवपूजा व मंदिरदर्शनShiva puja & temple visits
• श्रावण सोमवार उपवासShravan Somvar fasting
• रुद्राभिषेकRudrabhishek
• मंत्रजप व ध्यानMantra chanting & meditation
• दान, अन्नदान, गोसेवाCharity, feeding the needy, cow service
• तीर्थक्षेत्रे, ज्योतिर्लिंग दर्शनPilgrimage, Jyotirlinga darshan
• स्वच्छता, आत्मसंयमCleanliness, self-discipline

💡 यादीतील कोणत्याही कृतीवर क्लिक करा – पूर्ण झाल्यावर टिक मिळेल.💡 Click any item to mark it complete.

परंपरेनुसार श्रावणात खालील गोष्टी टाळल्या जातात – या धार्मिक व सांस्कृतिक परंपरा आहेत, सार्वत्रिक वैज्ञानिक तथ्ये नव्हेत. According to tradition, the following are avoided during Shravan – these are religious and cultural practices, not universal scientific facts.

• मांसाहार, मद्य, धूम्रपानNon-vegetarian food, alcohol, smoking
• कांदा-लसूण (अनेक परंपरांमध्ये)Onion & garlic (in many traditions)
• अत्यंत क्रोध, हिंसा, खोटे बोलणेExcessive anger, violence, lying
• अनावश्यक वाद, नकारात्मक वृत्तीUnnecessary arguments, negative attitude
• इतरांचा अपमान, अन्यायInsulting others, injustice

श्रावणात उपवासाच्या काळात सात्विक, हलका आहार घेतला जातो. काही लोक फक्त सोमवारी उपवास करतात, तर काही संपूर्ण महिना. सामान्य उपवासाचे पदार्थ: During Shravan, a sattvic, light diet is followed. Some fast only on Mondays, others throughout the month. Common fasting foods:

• फळे, दूध, दहीFruits, milk, curd
• साबुदाणा खिचडी, राजगिरा, सिंगाडा पीठSabudana khichdi, rajgira, singada flour
• शेंगदाणे, बटाटे, रताळेPeanuts, potatoes, sweet potato
• वरी/भगर (सामुद्रिक तांदूळ)Vari / bhagar (samudrik rice)

टीप: व्रताचे नियम कुटुंब व परंपरेनुसार बदलू शकतात.Note: Fasting rules may vary by family and tradition.

धार्मिक मान्यतेनुसार श्रावणात केलेली दान, सेवा आणि सत्कर्मे पुण्यदायी मानली जातात. According to religious belief, charity, service, and good deeds performed in Shravan bring spiritual merit (punya).

• अन्नदान, वस्त्रदानDonating food and clothes
• गरीब, वृद्ध, गरजूंची सेवाServing the poor, elderly, and needy
• गोसेवा, प्राणीमात्रांची काळजीCow service, caring for animals
• वृक्षारोपण, निसर्गरक्षणPlanting trees, protecting nature
• सत्य बोलणे, दया, क्षमाSpeaking truth, compassion, forgiveness

धार्मिक आणि नैतिक परंपरेनुसार खालील कृती चुकीच्या मानल्या जातात: According to religious and moral tradition, the following actions are considered wrong:

• हिंसा, चोरी, फसवणूकViolence, theft, fraud
• खोटे बोलणे, इतरांचा अपमानLying, insulting others
• प्राण्यांना हानी पोहोचवणेCausing harm to animals
• धार्मिक गोष्टींचा गैरवापरMisusing religious practices
• वृद्धांचा अनादरDisrespecting elders

महाराष्ट्रात श्रावण महिन्याला विशेष स्थान आहे. शिवभक्ती, मंदिरदर्शन, पालखी सोहळा, ग्रामीण परंपरा, मंगळागौरी, नागपंचमी, नारळी पौर्णिमा आणि कौटुंबिक विधी यांचा हा महिना आहे. ग्रामीण भागात श्रावणात खास मेळे, हरित्या, भजन-कीर्तन आयोजित केले जातात. In Maharashtra, Shravan holds a special place. It is a month of Shiva devotion, temple visits, palkhi processions, rural traditions, Mangala Gauri, Nag Panchami, Narali Purnima, and family rituals. In rural areas, special fairs, haritas, bhajan-kirtans are organised.

नाशिक जिल्हा श्रावणात भाविकांचे प्रमुख आकर्षण ठरतो. येथील मंदिरे, घाट, आणि तीर्थक्षेत्रे या काळात गजबजतात. Nashik district becomes a major attraction for devotees during Shravan. Its temples, ghats, and pilgrimage sites are bustling with activity.

1. Trimbakeshwar Jyotirlinga

नाशिकपासून २८ किमी अंतरावर. श्रावण सोमवारी ६-८ तासांची रांग लागते. परंपरेनुसार येथे गोदावरीचा उगम, कुशावर्त तीर्थ, ब्रह्मगिरी परिक्रमा (२०-४० किमी) केली जाते. हे १२ ज्योतिर्लिंगांपैकी एक असून ब्रह्मा, विष्णू, महेश या त्रिमूर्तींची एकत्र उपासना होते. श्रावण सोमवारी रुद्राभिषेक केल्याने मनोकामना पूर्ण होतात अशी श्रद्धा आहे. येथील काकड आरती पहाटे ५ वाजता होते. मंदिर सकाळी ५ ते रात्री ९ वाजेपर्यंत खुले असते. दर्शनासाठी ऑनलाइन व्हीआयपी पासही उपलब्ध आहे. 28 km from Nashik. On Shravan Mondays, queues stretch 6-8 hours. According to tradition, the Godavari origin, Kushavarta Tirtha, and Brahmagiri parikrama (20-40 km) are undertaken. It is one of 12 Jyotirlingas where Brahma, Vishnu, and Mahesh are worshipped together. Rudrabhishek on Shravan Somvar is believed to fulfill wishes. Kakad Aarti is at 5 AM. Temple timings are 5 AM to 9 PM. Online VIP passes are also available.

2. Panchavati – Kalaram Temple

काळाराम मंदिर – राम, सीता, लक्ष्मण यांच्या काळ्या मूर्ती. श्रावणात मोठी गर्दी. पेशव्यांचे सरदार रंगराव ओढेकर यांनी इ.स. १७७८-९० दरम्यान बांधलेले हे मंदिर २४५ फूट लांब व १४५ फूट रुंद आहे. १७ फूट उंच दगडी भिंतीने वेढलेले हे मंदिर पाहण्यासारखे आहे. येथे दररोज संध्याकाळी गोदावरी आरती होते. श्रावणात विशेष रामकथा वाचन आणि भजन संध्या आयोजित केल्या जातात. Kalaram Temple – black idols of Rama, Sita, Lakshmana. Heavy crowds in Shravan. Built by Peshwa general Rangrao Odhekar between 1778-90, the temple is 245 ft long and 145 ft wide, enclosed by a 17 ft high stone wall. Evening Godavari Aarti is held daily. During Shravan, special Ramkatha readings and bhajan evenings are organised.

3. Kapaleshwar Temple

रामकुंडाजवळील अतिप्राचीन शिवमंदिर. येथे नंदी नाही – ही एक वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरा. यादव कालखंडातील हे मंदिर असून, येथील दर्शनाने बारा ज्योतिर्लिंगांच्या दर्शनाचे पुण्य मिळते अशी मान्यता आहे. रामकुंडात स्नान करून भगवान शंकरांनी येथे तपश्चर्या केली अशी आख्यायिका आहे. इ.स. ११०० च्या शिलालेखाने या मंदिराची प्राचीनता सिद्ध होते. श्रावणात येथे विशेष रुद्राभिषेक आणि महाआरती होते. Ancient Shiva temple near Ramkund. Unique – no Nandi statue. This Yadava-era temple is believed to give the merit of visiting all 12 Jyotirlingas. Legend says Lord Shiva meditated here after bathing in Ramkund. An inscription from 1100 CE proves its antiquity. During Shravan, special Rudrabhishek and Maha Aarti are held here.

4. Someshwar Temple

गोदावरीच्या काठावरील सर्वात जुने शिवमंदिर. स्वयंभू सोमेश्वर म्हणून प्रसिद्ध. हिरव्यागार परिसर आणि शांत वातावरण भाविकांना आकर्षित करते. दर्शनानंतर नदीत बोटिंग आणि सोमेश्वर धबधबा ही येथील आकर्षणे आहेत. श्रावण महिन्यात येथे विशेष पूजा आणि महाअभिषेक आयोजित केला जातो. नाशिकमधील काही सर्वात जुनी मंदिरे या परिसरात आहेत. येथे भगवान शिवासोबत भगवान हनुमान यांचीही मूर्ती आहे. One of the oldest Shiva temples on the Godavari banks. Famous as Swayambhu Someshwar. The lush surroundings and peaceful atmosphere attract devotees. Boating and the Someshwar waterfall are added attractions. During Shravan, special puja and Maha Abhishek are organised here. Some of Nashik's oldest temples are in this area. Lord Hanuman's idol is also present here alongside Lord Shiva.

📌 नाशिक श्रावण दर्शन सर्किट (सूचक)

• दिवस १: Trimbakeshwar → Kushavarta Tirtha → Brahmagiri
• दिवस २: Panchavati → Kalaram Temple → Sita Gufa → Ramkund → Kapaleshwar
• दिवस ३: Someshwar Temple → Tapovan / अन्य स्थळे

• लवकर सुरुवात कराStart early
• मंदिराचे तास तपासाCheck temple timings
• गर्दीची माहिती घ्याCheck crowd updates
• पाणी, छत्री, रेनकोट सोबत ठेवाCarry water, umbrella, raincoat
• सात्विक / पारंपरिक वस्त्रWear traditional/modest clothes
• मंदिराचे नियम पाळाFollow temple rules
• प्लास्टिक कचऱ्यापासून दूर राहाAvoid plastic waste
• रस्ते, हवामान तपासाCheck roads & weather
• वृद्ध, लहान मुलांकडे विशेष लक्षExtra care for seniors & children